پیام سپاهان - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
چین ممکن است در موقعیتی منحصربهفرد برای کمک به پایدار کردن یک توافق قرار داشته باشد؛ البته تنها در صورتی که شی که این هفته به آمریکا سفر میکند، بتواند ترامپ را با این رویکرد همراه کند.
شی جینپینگ، رهبر جمهوری خلق چین، روز چهارشنبه وارد واشنگتن میشود و مذاکرات رسمی با واشنگتن روز پنجشنبه انجام خواهد شد.
تایوان؛ اولویت نخست دیپلماسی پکن
به گزارش رویترز، به گفته منابعی که در جریان موضوع قرار دارند، شی جینپینگ قرار است در جریان سفر این هفته خود به واشنگتن از دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، بخواهد بر اساس یک بیانیه مشترک سال ۱۹۸۲، فروش تسلیحات آمریکایی به تایوان را متوقف کند؛ اقدامی که ممکن است شی آن را در آرشیو ملی آمریکا مطرح کند.
سه منبع آگاه از مذاکرات میان آمریکا و چین پیش از سفر شی به واشنگتن برای دیدار با ترامپ، به رویترز گفتند که چین احتمالاً تفسیر خود از سومین مورد از سه «بیانیه مشترک» میان دو کشور را مطرح خواهد کرد؛ بیانیهای که در سال ۱۹۸۲ به امضا رسید و بر اساس آن، آمریکا اعلام کرده بود که قصد دارد فروش تسلیحات به تایوان را بهتدریج کاهش دهد.
دولت ترامپ در ماه دسامبر یک بسته فروش تسلیحات به ارزش ۱۱ میلیارد دلار به تایوان را تصویب کرد که بزرگترین بسته در تاریخ محسوب میشود؛ بااینحال، بسته دوم به ارزش ۱۴ میلیارد دلار، ماههاست که در حالت تعلیق قرار دارد. ترامپ پس از دیدار ماه مه خود با شی در پکن گفت که این بسته را در حالت تعلیق نگه داشته و آن را «یک برگ بسیار خوب برای مذاکره» توصیف کرد.
به گفته یک منبع آگاه، شی ممکن است «بر این موضوع تأکید کند که تایوان عامل تحریککننده و تنها منشأ بیثباتی در روابط آمریکا و چین است و این تایوان است که وضعیت موجود را تغییر میدهد». به گفته این منبع، چین در مقابل، پیشنهاد کمک برای اعمال فشار بر ایران در ارتباط با جنگ خاورمیانه را مطرح کرده است.
آیا پکن به تهران برای رسیدن به توافق فشار وارد میکند؟
در رابطه با موضع پکن در مقابل واشنگتن پیرامون موضوع ایران، رادیو اروپای آزاد در گزاشی مینویسد که در آستانه نشست مهم آمریکا و چین که قرار است ۲۴ سپتامبر در کاخ سفید برگزار شود، به نظر میرسد پکن در حال برجسته کردن نفوذ خود بر ایران است تا در مذاکرات با رقیب اصلی ژئوپلیتیکی خود اهرم فشار بیشتری در اختیار داشته باشد.
انتظارها برای دستیابی آمریکا و چین به یک توافق مهم درباره ایران در نشست پیشروی واشنگتن پایین است. ترامپ نشان داده که در این دیدار با شی بر دستاوردهای اقتصادی تمرکز خواهد کرد و رهبر چین نیز با تشکیل هیئتی متشکل از مدیران ارشد شرکتهای بزرگ تجاری، رویکرد مشابهی را در پیش گرفته است.
بااینحال، در آستانه این دیدار، وانگ یی، وزیر خارجه چین، در ۱۶ سپتامبر با عباس عراقچی، همتای ایرانی خود، در پکن دیدار کرد. این چهارمین گفتوگوی این دو مقام طی سه ماه گذشته بود. وانگ گفت چین «آماده است گفتوگو و همکاری با ایران را تقویت کند و از حقوق و منافع مشروع ایران حمایت کند.» وزیر خارجه چین از «همه طرفها» خواست اقداماتی برای «بازگشایی» سریع تنگه هرمز انجام دهند. او همچنین هیچ طرح مشخصی برای میانجیگری ارائه نکرد.
به گفته الیزابت فروند لاروس، پژوهشگر ارشد وابسته در اندیشکده پاسیفیک فاروم، چین قرار نیست «بار اصلی» بازگرداندن آمریکا و ایران به پای میز مذاکره را بر دوش بکشد. او خاطرنشان کرد که چین از نظر ژئوپلیتیکی از هزینهای که این درگیری بر منابع نظامی آمریکا تحمیل میکند، سود میبرد؛ هرچند پکن هم از افزایش هزینه انرژی و مواد اولیه تحت فشار اقتصادی قرار گرفته است.
آسیبها و فرصتهای چین از شرایط خاورمیانه
بر اساس برآورد دفتر بودجه کنگره آمریکا، جنگ ایران تا اول آگوست بیش از ۳۸ میلیارد دلار برای پنتاگون هزینه داشته است. افزون بر این، واشنگتن طی ماههای اخیر بخش قابلتوجهی از تجهیزات و نیروهای نظامی خود را از منطقه اقیانوس هند-آرام به خاورمیانه منتقل کرده است. آمریکا اکنون برای نخستین بار از زمان جنگ جهانی دوم هیچ ناو هواپیمابری در غرب اقیانوس آرام مستقر ندارد؛ وضعیتی که متحدان آمریکا را که نسبت به تقویت گسترده توان نظامی چین نگران هستند، مضطرب کرده است.
همزمان، پکن با افزایش شدید قیمت نفت نیز مواجه است. قراردادهای آتی نفت خام در بورس شانگهای در ماه جاری پس از حملات پهپادی به خط لوله شرقی-غربی عربستان سعودی آسیب زدند، به رکورد ۹۲۹.۴ یوان، معادل ۱۳۷.۸۰ دلار، به ازای هر بشکه رسید.
ذخیرهسازی راهبردی نفت چین تا حدی به این کشور کمک میکند در برابر افزایش قیمتها مصون بماند. برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهد که پکن سال گذشته بهطور متوسط روزانه ۱.۱ میلیون بشکه به ذخایر ملی نفت خود اضافه کرده و در دسامبر ۲۰۲۵ مجموع ذخایر آن به ۱.۴ میلیون بشکه رسیده است. این رقم سه برابر اندازه ذخایر راهبردی نفت آمریکا است؛ بااینحال، ذخایر نفتی تنها تا حدی میتوانند نقش ضربهگیر را ایفا کنند.
به باور بیل بیشاپ، کارشناس و تحلیلگر مسائل چین، تأثیر اقتصادی جهانی ناشی از جهش دوباره و شدید قیمت محصولات پتروشیمی به بازارهای صادراتیای که اقتصاد جمهوری خلق چین به آنها نیاز دارد آسیب خواهد زد. یون سان، مدیر برنامه چین در مرکز استیمسون در واشنگتن، هم معتقدست: «چین قطعاً میخواهد جنگ پایان یابد؛ قیمت بالاتر نفت به نفع هیچکس نیست؛ اما سؤال این است که چه کسی باید هزینه پایان دادن به جنگ را بپردازد؟ اگر چین بخواهد بر ایران فشار بیاورد، این پرسش مطرح خواهد شد که آمریکا و ایران در مقابل چه اقدامی برای کاهش تنش و ایجاد ثبات و تأمین نیازهای امنیتی ایران انجام خواهند داد. تاکنون محتوای مشخصی در این زمینه وجود ندارد.»
کمکهای پکن به ایران و گزینههای واشنگتن
چین درحالیکه رسماً در جنگ ایران بیطرف است، حمایت قابلتوجهی از تهران ارائه کرده است. مهمتر از همه، خرید حجم زیادی از نفت ایران از سوی چین یک مسیر حیاتی اقتصادی برای ایران تحت فشار ایجاد کرده است.
آمریکا چند گزینه برای وادار کردن چین به همکاری بیشتر در زمینه تحریمهای ایران دارد. نخستین گزینه، قرار دادن پالایشگاههای مستقل چینی در فهرست تحریمهاست؛ پالایشگاههایی که حجم زیادی نفت ایران خریداری کردهاند. واشنگتن تاکنون پنج شرکت از این نوع را تحریم کرده است. آمریکا همچنین دهها شرکت کشتیرانی و کشتی مرتبط با چین را به دلیل تجارت دریایی با ایران تحریم کرده است. این اقدامات موانع تجاری و فشارهای قابلتوجهی در زمینه رعایت مقررات ایجاد کردهاند.
بااینحال، ایران و خریداران چینی آن میتوانند تحریمها را دور بزنند. تهران از ناوگانی موسوم به «ناوگان سایه» شامل نفتکشهای قدیمی و شرکتهای پوششی استفاده میکند که بهصورت مخفیانه نفت صادر میکنند. پکن نیز به شرکتهای خود دستور داده است از تحریمهای آمریکا تبعیت نکنند.
اما واشنگتن سلاح اقتصادی قدرتمندتری در اختیار دارد: سلطه بر نظام مالی جهانی. دولت ترامپ میتواند بانکهای دولتی چین را که تحریمها را دور میزنند، از استفاده از دلار منع کند. چنین اقدامی میتواند تأثیر ویرانگری بر اقتصاد چین داشته باشد.
بااینحال، راس دارل فینگولد، وکیل و مشاور ریسک سیاسی مستقر در تایپه، معتقدست با توجه به روابط اقتصادی گسترده میان آمریکا و چین، «اعمال گسترده تحریم علیه مؤسسات مالی چین میتواند برای اقتصاد آمریکا نیز بسیار مخرب باشد» و اگر دولت ترامپ بهطور جدی در حال بررسی تحریم بانکهای بزرگ چینی باشد، «این مؤسسات مالی نگرانیهای خود را به کاخ سفید منتقل خواهند کرد.»
تلاش پکن برای حمایت همزمان از تهران و روابط اقتصادی قوی با واشنگتن
برای واشنگتن، یکی از نگرانکنندهترین جنبههای موضع حامیانه چین نسبت به ایران، گسترش آن به حوزه نظامی است. پکن حمایت نظامی از ایران یا ارائه اطلاعات نظامی به این کشور را رد میکند.
به گفته مایک کویکن، نایبرئیس کمیسیون بررسی اقتصادی و امنیتی آمریکا-چین: «چین نقشی حیاتی اما اغلب نادیدهگرفتهشده در حفظ پایگاه صنعتی دفاعی ایران ایفا میکند». این نقش شامل تأمین قطعات برای پهپادهای شاهد و موشکهای بالستیک ایران و همچنین پرکلرات سدیم، مادهای مورد نیاز برای سوخت موشک، است. ادعا میشود که تهران برای هدایت عملیات نظامی خود نیز از سامانه ناوبری ماهوارهای BeiDou چین استفاده میکند.
به گفته جان ون اودنارن، تحلیلگر پژوهشی در شرکت مشاوره فناوری BluePath Labs، رویکرد چین در زمینه تأمین تجهیزات دومنظوره برای ایران، یعنی تجهیزاتی که هم کاربرد تجاری و هم نظامی دارند، و همچنین دسترسی ایران به فناوری ناوبری ماهوارهای چین، «تحت تأثیر تنشی میان علاقه پکن به تقویت توانمندیهای ایران در حوزههای کلیدی و تمایل آن به به حداقل رساندن پیامدهای احتمالی» قرار دارد. او افزود که چین نگران آن است که بهدلیل اقدامات خود با تحریمهای عمده بیشتری از سوی آمریکا علیه شرکتهای چینی یا وخامت روابط با واشنگتن و متحدانش روبهرو شود.
نیک اسنایدر، پژوهشگر ارشد غیرمقیم در مؤسسه هادسون و مقام ارشد سابق وزارت خارجه آمریکا، نیز در نشست ۱۷ سپتامبر این مؤسسه در واشنگتن گفت چینیها در خاورمیانه میخواهند «هم خدا را داشته باشند و هم خرما را»؛ یعنی در حالی که ایران را بهعنوان یک کشور وابسته به خود حفظ میکنند، روابط خوبی نیز با کشورهای خلیج فارس داشته باشند. او گفت با ادامه جنگ، حفظ چنین راهبردی دشوارتر میشود.