آیا ترامپ به بازارها بیشتر از مشاوران خود اعتماد دارد؟

پیام سپاهان - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
شبکه خبری سی‌ان‌ان در یادداشتی پیرامون امضای یادداشت تفاهم می‌نویسد: توافق ایرانِ ترامپ شاید بی‌نتیجه از آب درآید، اما او به آنچه می‌خواهد می‌رسد.
 دونالد ترامپ ماه گذشته اصرار داشت که هنگام مذاکره با ایران به وضعیت مالی آمریکایی‌ها فکر نمی‌کند؛ اما اکنون به‌وضوح نظرش تغییر کرده است. ترامپ روز چهارشنبه در دفاع از توافقی که به باور منتقدانش برای پایان دادن به جنگ به‌شدت ناقص و پرایراد است، گفت: «نمی‌خواستم شاهد یک فاجعه اقتصادی باشم. اگر این وضعیت ادامه پیدا می‌کرد، چنین چیزی ممکن بود رخ دهد.»
این اظهارنظر ترامپ در فرانسه، لحظه‌ای افشاگرانه بود. این سخنان نشان می‌دهد که او تحت فشار سیاسی، اغلب به دنبال مزیت‌های کوتاه‌مدت می‌رود و از فرسایش راهبردی بلندمدت فاصله می‌گیرد. همچنین نشان‌دهنده احترام عمیق او به قضاوت بازارهاست؛ همان بازارهایی که به گفته خودش «از همه مشاورانش، البته به‌جز خودش، باهوش‌تر هستند.»
اما حمایت ترامپ از طرح صلحی که یکی از سناتورهای جمهوری‌خواه گفته است باعث شده «رونالد ریگان در گور خود از شدت ناراحتی آرام و قرار نداشته باشد»، ممکن است موقعیت آمریکا را در آستانه مذاکرات حساس ۶۰ روزه‌ای که می‌تواند سرنوشت برنامه هسته‌ای ایران را تعیین کند، تضعیف کند.
توافقی که اهرم‌های فشار آمریکا را تضعیف می‌کند
توافقی که قرار است زمینه‌ساز آن مذاکرات باشد، گویا تقریباً تمام اهرم‌های فشار آمریکا را واگذار می‌کند و با اعطای معافیت‌های تحریمی، میلیاردها دلار درآمد را از همان ابتدا در اختیار ایران قرار می‌دهد. به همین دلیل، این توافق ممکن است به تصویر ذهنی‌ای که خود ترامپ از خویش به‌عنوان «بزرگ‌ترین معامله‌گر جهان» ساخته است لطمه بزند؛ تصویری که او را از تلویزیون واقع‌نما به کاخ سفید رساند.
پس چرا چنین توافقی را پذیرفت؟
ترامپ هفته‌ها تلاش کرد ایران را با بمباران وادار به تسلیم کند. او تهدیدهای شدیدی درباره نابودی تمدن ایران مطرح کرد. هنگامی‌که دیپلماسی به بن‌بست خورد، هفته گذشته دوباره بمب‌افکن‌ها و موشک‌های آمریکایی را روانه میدان کرد؛ اما شاید هنگامی که به هزینه‌های جنگ پی برد، سرانجام همان چیزی را پیدا کرد که از زمان آغاز درگیری در فوریه به دنبالش بود: راهی برای خروج از جنگ.
گاهی ترامپ در میان انبوه سخنان پراکنده‌اش، صراحتی از خود نشان می‌دهد که در میان رؤسای جمهور آمریکا کمتر دیده می‌شود. او پس از نشست گروه هفت در روز چهارشنبه فاش کرد که متوجه شده بود بازار سهام هر بار که او از احتمال صلح با ایران سخن می‌گفت «مثل یک موشک اوج می‌گرفت» و هر بار که اخبار از شکست احتمالی توافق خبر می‌دادند، بازار «به‌شدت سقوط می‌کرد.» او گفت: «تنها رئیس‌جمهوری که نمی‌خواستم شبیه او باشم، هربرت هوور فقید و بزرگ بود.»
ترامپ به رئیس‌جمهوری اشاره می‌کرد که بسیاری او را مسئول رکود بزرگ اقتصادی می‌دانند؛ بحرانی که سرمایه‌گذاران را نابود کرد و میلیون‌ها آمریکایی را به فقر کشاند. البته پیامدهای جنگ ایران هنوز به آن شدت نبوده و اقتصاد آمریکا همچنان قدرتمند است؛ اما جنگ باعث جهش قیمت بنزین شد، تورم را افزایش داد و نشانه‌هایی وجود داشت که این آثار به‌سرعت می‌توانند تشدید شوند.
همزمان، میزان محبوبیت ترامپ به محدوده ۳۰ درصد سقوط کرده و تبعات اقتصادی جنگ باعث شده او بیش از پیش نسبت به بحران هزینه‌های زندگی که بسیاری از رأی‌دهندگان با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند، بی‌تفاوت به نظر برسد؛ موضوعی که او بار دیگر آن را تبلیغات دموکرات‌ها خواند.
پیامدهای راهبردی بالقوه توافق ایران
استدلال ترامپ برای پایان دادن به جنگ از بسیاری جهات قابل توجه است.
این موضع، منتقدانی را تقویت خواهد کرد که معتقدند رئیس‌جمهور با اظهارات مختلف خود درباره جنگ، به‌ویژه در روزهای نخست هفته، عمداً سعی می‌کرد بر بازار سهام اثر بگذارد و قیمت نفت را کاهش دهد؛ اما مسئله مهم‌تر این است که اظهارات او عملاً برداشت راهبردی ایران را تأیید می‌کند؛ این برداشت که هزینه‌های جنگ برای آمریکا پس از فروکش کردن موج اولیه حملات هوایی آمریکا و اسرائیل، بیش از آن چیزی خواهد بود که جامعه آمریکا بتواند تحمل کند.
به این ترتیب، برگ برنده جدید تهران، یعنی توانایی بستن صادرات نفت از طریق تنگه هرمز، اکنون حتی قدرتمندتر از گذشته شده است. ترامپ روز چهارشنبه هشدار داد که اگر ایران به تعهدات خود عمل نکند، «روی سرشان بمب خواهیم ریخت.»
اما واقعیت این است که هفته‌ها جنگ هوایی فشرده نه به تغییر رژیم منجر شد و نه جمهوری اسلامی را مجبور به پذیرش توافقی کرد که به نفع واشنگتن باشد. از این رو، تهران ممکن است به این نتیجه برسد که ترامپ برای اجرای خواسته‌هایش حاضر نیست خطر سقوط بازار سهام و جهش قیمت نفت را بپذیرد.
افزون بر این، تهدید دوباره به بمباران ایران ظاهراً با نخستین بند یادداشت تفاهم در تناقض است؛ بندی که دو طرف را از «تهدید یا استفاده از زور علیه یکدیگر» منع می‌کند.
در مراحل اولیه جنگ، ترامپ تا حدی تحت تأثیر انتقاد سناتورهای جمهوری‌خواهی قرار داشت که معتقد بودند او در برابر ایران بیش از حد نرمش نشان داده است؛ اما اکنون که یادداشت تفاهم امضا شده، عقب‌نشینی از آن یا تغییر مفادش برای او دشوارتر خواهد بود.
بازار
انتقاد شماری از جمهوری‌خواهان از متن تفاهم
باراک راوید در یادداشتی دیگر در وبگاه آکسیوس می‌نویسد که توافق موقت دونالد ترامپ با ایران با واکنش منفی برخی جمهوری‌خواهان مواجه شده است؛ منتقدانی که معتقدند این توافق میلیاردها دلار از پول مالیات‌دهندگان آمریکایی را هدر می‌دهد و همزمان محدودیت چندانی بر برنامه هسته‌ای تهران اعمال نمی‌کند.
 بیل کسیدی، سناتور جمهوری‌خواه، که از معدود منتقدان ترامپ در حزب جمهوری‌خواه به شمار می‌رود و اخیراً در انتخابات مقدماتی برای کسب سومین دوره حضور در سنا شکست خورده است، این یادداشت تفاهم را «بدترین اشتباه سیاست خارجی در چند دهه اخیر» خواند. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ریگان در گور خود آرام و قرار ندارد.»
کسیدی با اشاره به رونالد ریگان، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا که در میان محافظه‌کاران جایگاه نمادین دارد، افزود: «بلندپروازی‌های هسته‌ای ایران مهار نشده است و ایران آموخته که تهدید به بستن تنگه هرمز مؤثر است و بدون تردید در آینده نیز از این اهرم استفاده خواهد کرد.» او ادامه داد: «حالا ایران بر اساس این توافق می‌تواند زیرساخت‌های کاملاً جدیدی بسازد.»
توماس مَسی، سناتور جمهوری‌خواه از کنتاکی که اخیراً در رقابت مقدماتی در برابر نامزد مورد حمایت ترامپ، اد گالرین، شکست خورد، از گنجاندن طرح کمک ۳۰۰ میلیارد دلاری در توافق انتقاد کرد. او مدعی شد این رقم پنج برابر بودجه‌ای است که کنگره آمریکا سالانه برای جاده‌ها و پل‌ها اختصاص می‌دهد.
نیکی هیلی، سفیر سابق آمریکا در سازمان ملل در دولت نخست ترامپ، نیز تعهد واشنگتن برای کمک به بازسازی ایران پس از جنگی که نزدیک به چهار ماه به طول انجامید را زیر سؤال برد. هیلی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این نظام شعار مرگ بر آمریکا سر می‌دهد، نیروهای ما را می‌کشد و تلاش می‌کند آمریکایی‌ها را در خاک ایالات متحده ترور کند.» او افزود: «آن‌ها معتقدند نابودی ما یک وظیفه است. حالا ما قصد داریم میلیاردها دلار را آزاد کنیم و تحریم‌ها را برداریم، با این وعده که پول بیشتری نیز در راه خواهد بود.»
مایک پنس، معاون اول ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری او، روز چهارشنبه گفت که یادداشت تفاهم آمریکا و ایران: «بوی همان سیاست مماشاتی را می‌دهد که دولت ما در توافق هسته‌ای اوباما با ایران رد کرده بود.» پنس گفت ایالات متحده باید به دنبال توافقی باشد که: «ایران را متعهد به برچیدن برنامه هسته‌ای، برچیدن برنامه موشکی، پایان دادن به حمایت از نیروهای مورد حمایت و بازگشایی تنگه هرمز کند.» او افزود: «اگر چنین توافقی حاصل نشود، باید اجازه دهیم نیروهای مسلح ما کار را مطابق شرایط خودمان به پایان برسانند.»
تد کروز از تگزاس از مقایسه این یادداشت تفاهم با توافق دوران اوباما دفاع نکرد، اما نسبت به اختصاص منابع مالی به ایران ابراز نگرانی کرد. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «می‌خواهم از رئیس‌جمهور بخواهم این پیروزی را از دست ندهد؛ ما توان نظامی ایران را نابود کرده‌ایم و نباید هزینه بازسازی آن را تأمین کنیم.»