پیام سپاهان - فارس / متن پیش رو در فارس منتشر شده و انتشارش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
ایران با تولید اژدرهای بومی و آزمایش آن‌ها از زیردریایی‌های مختلف، توان ضربه‌زنی زیرسطحی خود را تقویت کرده است؛ از سرعت بالای «حوت» تا هدایت هوشمند «والفجر» و شلیک «میعاد» از زیردریایی طارق، دستاوردهایی که قدرت آتش ناوگان را به ظرفیت صنعت دفاعی کشور پیوند می‌دهند.
حضرت آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب در پیام خود به مناسبت هفته دفاع مقدس و دومین سالگرد شهادت سیدحسن نصرالله، با مقایسه دوران وابستگی ایران و پیشرفت‌های امروز کشور، به تغییر موازنه در آب‌های جنوبی نیز اشاره کردند؛ از روزگاری که این آب‌ها جولانگاه نیروهای دشمن بود تا شرایطی که به تأکید ایشان، ضربات رزمندگان و محافظان تنگه هرمز، متجاوزان را به عقب‌نشینی وادار کرده است.
این مقایسه، زمینه‌ای برای بررسی پیشرفت صنایع دفاعی ایران در حوزه‌های مختلف و نقش آن در تقویت توان نیروهای مسلح فراهم می‌کند.
یکی از ابعاد این پیشرفت، توسعه تسلیحات زیرآبی و تجهیز زیردریایی‌ها به اژدرهای بومی است؛ حوزه‌ای که در آن، توان ساخت سکوهای رزمی با تولید سلاح پیوند می‌خورد. زیردریایی برای تبدیل پنهان‌کاری به قدرت ضربه‌زنی، به تسلیحاتی نیاز دارد که با سامانه‌های آن سازگار باشد و تأمین، نگهداری و ارتقای آن نیز پشتوانه‌ای مطمئن داشته باشد.
در کارنامه عملیاتی این حوزه، «حوت»، خانواده «والفجر» و «میعاد» جایگاه مشخصی دارند.
معرفی حوت در سال ۱۳۸۵، تولید انبوه والفجر در سال ۱۳۹۴ و شلیک میعاد از زیردریایی طارق در رزمایش ذوالفقار ۱۴۰۱، بخش‌هایی از مسیر توسعه تسلیحات زیرآبی ایران را نشان می‌دهند؛ مسیری که از دستیابی به فناوری‌های پیچیده تا تجهیز سکوهای عملیاتی امتداد یافته است.
والفجر؛ سرجنگی قدرتمند و هدایت هوشمند
اژدر «والفجر» در سال ۱۳۹۰ معرفی شد. سرجنگی ۲۲۰ کیلوگرمی و قابلیت فعالیت در آب‌های کم‌عمق و عمیق، از مشخصات اعلام‌شده این سلاح بود؛ ویژگی‌هایی که در گزارش آغاز تولید انبوه آن نیز بازتاب یافت. رقم ۲۲۰ کیلوگرم، وزن اعلام‌شده سرجنگی است و نباید با وزن کل اژدر یا مقدار خالص ماده منفجره یکسان در نظر گرفته شود.
در ۲۱ مهر ۱۳۹۴، خط تولید انبوه والفجر با حضور سردار حسین دهقان، وزیر دفاع وقت، و امیر دریادار حبیب‌الله سیاری، فرمانده وقت نیروی دریایی ارتش، افتتاح شد. دهقان در تشریح این دستاورد، هوشمندی، قابلیت ضدفریب، سرعت بالا و قدرت تخریب سرجنگی را از ویژگی‌های آن برشمرد.
اهمیت این ویژگی‌ها در ارتباط آن‌ها با یکدیگر روشن می‌شود. قدرت سرجنگی زمانی به اثر رزمی تبدیل می‌شود که سلاح بتواند مسیر خود را طی کند و به هدف برسد؛ بنابراین، عملکرد حسگرها، هدایت و کنترل، پیشران و سرجنگی باید در قالب یک مجموعه ارزیابی شود. در برنامه‌های تخصصی توسعه تسلیحات زیرآبی نیز، بهبود همین مؤلفه‌ها به‌صورت هم‌زمان دنبال می‌شود.
قابلیت ضدفریب، در مفهوم عمومی، به حفظ کارایی سلاح در برابر اقداماتی مربوط می‌شود که برای منحرف‌کردن آن از هدف انجام می‌گیرد. برخورداری والفجر از این ویژگی نشان می‌دهد که در توسعه آن، علاوه بر قدرت انفجار، به کیفیت ادامه درگیری و تعقیب هدف نیز توجه شده است.
آمادگی سریع والفجر برای شلیک به اهداف
وزیر دفاع وقت در مراسم افتتاح خط تولید والفجر، کوتاه‌بودن زمان آماده‌سازی پیش از شلیک را نیز از ویژگی‌های مهم این اژدر معرفی کرد؛ عاملی که، سرعت عمل و واکنش یگان‌های رزمی را افزایش می‌دهد.
توان رزمی یک سلاح، تنها به مشخصات آن هنگام حرکت محدود نمی‌شود. زمان لازم برای آماده‌سازی و اطمینان از عملکرد نیز بر آمادگی یگان اثر دارد. از منظر عملیاتی، کاهش این زمان می‌تواند فاصله میان تصمیم فرمانده و آماده‌شدن سلاح برای اجرا را کوتاه‌تر کند.
تولید انبوه، همین منطق را در مقیاس ناوگان دنبال می‌کند. ساخت یک نمونه موفق، دستیابی به فناوری را نشان می‌دهد؛ ایجاد ظرفیت تولید، امکان تأمین نیاز یگان‌ها را فراهم می‌آورد. استمرار این ظرفیت، همراه با کنترل کیفیت و پشتیبانی، پشتوانه حفظ ذخایر و آمادگی تسلیحاتی خواهد بود.
غدیر و والفجر؛ پیوند زیردریایی ایرانی با سلاح ایرانی
در ۱۰ اسفند ۱۳۹۵ و در روز پایانی رزمایش «ولایت ۹۵»، شلیک موفق والفجر از زیردریایی غدیر و انهدام هدف شناور انجام شد.
اهمیت چنین رویدادی، در آزمودن مجموعه سکو و سلاح است. اژدر باید با تجهیزات زیردریایی سازگار باشد و مراحل آماده‌سازی، پرتاب و عملکرد آن در محیط واقعی بررسی شود. شلیک رزمایشی، حلقه‌ای میان تولید صنعتی و استفاده عملیاتی ایجاد می‌کند و امکان ارزیابی عملکرد مجموعه را در شرایط آزمون فراهم می‌کند.
از منظر استقلال دفاعی، این ترکیب اهمیت مضاعف دارد. وقتی زیردریایی و سلاح آن هر دو از پشتوانه داخلی برخوردار باشند، امکان انتقال تجربه میان خدمه، مراکز پژوهشی و سازندگان افزایش می‌یابد. نتایج آزمایش‌ها و نیازهای یگان می‌تواند به اصلاح طراحی، بهبود قابلیت اطمینان و توسعه نمونه‌های بعدی منجر شود.
میعاد و والفجر ۲؛ گسترش تسلیحات بومی در ناوگان دریایی ایران
رزمایش مشترک «ذوالفقار ۱۴۰۱» مرحله دیگری از توسعه توان اژدری ایران را آشکار کرد. در ۱۱ دی ۱۴۰۱ اژدر ایرانی «میعاد» برای نخستین‌بار از زیردریایی طارق شلیک و هدف خود را منهدم کرد. در همان مرحله، زیردریایی‌های فاتح و غدیر نیز اژدرهای «والفجر ۲» را به سوی اهداف تعیین‌شده شلیک کردند.
وجه مهم این آزمایش‌ها، حضور تسلیحات ایرانی روی چند نوع زیردریایی بود. از منظر صنعتی، این تنوع نشان می‌دهد که برنامه تجهیز ناوگان به اژدر بومی، به یک سکوی مشخص محدود نمانده است. سازگارکردن تسلیحات با سکوهای مختلف می‌تواند دامنه بهره‌برداری از تولیدات داخلی و انعطاف در پاسخ‌گویی به نیاز یگان‌ها را افزایش دهد.
حوت؛ فناوری حرکت پرسرعت زیر آب
«حوت» مسیر متفاوتی را در توسعه تسلیحات زیرآبی ایران نمایندگی می‌کند. این سلاح در رزمایش پیامبر اعظم سپاه در سال ۱۳۸۵ معرفی شد و سرعت بسیار بالا، برجسته‌ترین ویژگی اعلام‌شده آن بود.
سرعت حوت به نقل از سردار علی فدوی، ۱۰۰ متر بر ثانیه، معادل ۳۶۰ کیلومتر بر ساعت عنوان شده است.
فناوری مرتبط با حرکت پرسرعت حوت، «فراحفره‌زایی» یا سوپرکاویتاسیون است. در این پدیده، حفره‌ای گازی بخش بزرگی از جسم متحرک را احاطه می‌کند و سطح تماس مستقیم بدنه با آب کاهش می‌یابد. کاهش این تماس، مقاومت حرکت را پایین می‌آورد و امکان دستیابی به سرعت‌های بالاتر را فراهم می‌کند.
دستیابی به چنین حرکتی، صرفاً به افزایش قدرت پیشران وابسته نیست. پایداری بدنه، کنترل مسیر و عملکرد هدایت در این وضعیت نیز مسائل پیچیده‌ای ایجاد می‌کنند. پژوهش‌های تخصصی تسلیحات فراحفره‌زا، همین موضوعات را از چالش‌های اصلی توسعه این فناوری معرفی کرده‌اند.
از منظر نظامی، سرعت بالاتر می‌تواند زمان رسیدن به هدف را در فاصله یکسان کاهش دهد و فرصت واکنش را محدود کند. ارزیابی اثرگذاری نهایی، البته به عملکرد هدایت، شرایط محیطی و ویژگی‌های هدف نیز وابسته است.
نقطه تمایز اعلام‌شده حوت، سرعت بسیار بالای آن است؛ در حالی که در معرفی والفجر، هوشمندی، ضدفریب و آمادگی سریع جایگاه برجسته‌تری دارند. این تفاوت، تنوع مسیرهای فنی ایران در توسعه سلاح زیرآبی را نشان می‌دهد.
استقلال تسلیحاتی در خدمت بازدارندگی دریایی
برداشت راهبردی از توسعه اژدرهای بومی، افزایش اختیار ایران در تجهیز و پشتیبانی ناوگان زیرسطحی است. تولید داخلی می‌تواند وابستگی به فروشنده خارجی را کاهش دهد و امکان نگهداری، تأمین مجدد و ارتقای سلاح را فراهم کند.
این ظرفیت، به‌ویژه برای تجهیزاتی که باید سال‌ها در خدمت باقی بمانند، اهمیت دارد.
توان اژدری همچنین بر محاسبات حفاظت از ناوگان اثر می‌گذارد.
از منظر نظامی، وجود تهدید زیرسطحی، طرف مقابل را به اختصاص امکانات برای کشف، مراقبت و مقابله وادار می‌کند. به همین دلیل، ارزش زیردریایی مسلح تنها به لحظه شلیک محدود نیست؛ آمادگی و قابلیت رزمی آن می‌تواند در محاسبات پیش از درگیری نیز مؤثر باشد.
حوت، والفجر و میعاد، ابعاد متفاوتی از تلاش ایران شامل توسعه فناوری حرکت پرسرعت، ایجاد ظرفیت تولید اژدر و آزمایش تسلیحات ایرانی از سکوهای مختلف را برای تقویت توان اژدرهای ایرانی را نشان می‌دهند.
پشتوانه قدرت پایدار در زیر سطح دریا، اتصال همین حلقه‌هاست؛ صنعتی که سلاح ناوگان را تأمین کند و ناوگانی که تجربه خود را به بهبود تولیدات داخلی بازگرداند.
توسعه اژدرهای بومی از همین منظر، مصداقی از حرکت از وابستگی تسلیحاتی به افزایش اختیار دفاعی است. هرچه تأمین سکو، سلاح و پشتیبانی آن بیشتر بر ظرفیت داخلی استوار شود، توان نیروهای دریایی برای حفظ آمادگی و دفاع از منافع کشور نیز از پشتوانه محکم‌تری برخوردار خواهد شد.