پیام سپاهان - اعتماد /متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
مذاکرات تهران و مسقط در حالی به مرحله تعیینکننده رسیده که توقف تهدیدهای واشنگتن، شرط اصلی ایران برای هرگونه توافق است. توافقی که میتواند نخستین گام برای کاهش تنشها و باز شدن مسیر مذاکرات گستردهتر درباره پایان جنگ باشد. مذاکرات میان ایران و عمان درباره وضعیت تردد در تنگه هرمز، به مهمترین محور رایزنیهای جاری برای دستیابی به تفاهم میان تهران و واشنگتن تبدیل شده است. گزارشهای منتشر شده از سوی رسانههای منطقهای و بینالمللی نشان میدهد که میانجیها در حال آمادهسازی سندی جداگانه و محدود به موضوع تنگه هرمز هستند. سندی که قرار است به عنوان پیوست تفاهمنامه نخست تدوین شود. بر اساس گزارش ریانووستی به نقل از یک منبع بلندپایه پاکستانی، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران روز جمعه ۷ آگوست به پاکستان سفر خواهد کرد و قرار است با شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان، اسحاقدار، معاون نخست وزیر و وزیر امور خارجه و ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور دیدار کند. این سفر در صورت انجام میتواند در چارچوب رایزنیهای منطقهای درباره وضعیت جنگ، امنیت تردد در آبراههای منطقه و روند میانجیگریها ارزیابی شود. پاکستان به دلیل روابط نزدیک با ایران و ارتباطات خود با کشورهای عربی و غربی، ظرفیت آن را دارد که در انتقال پیامها و کاهش سوءتفاهمها نقشآفرینی کند. در همین حال، منابع ایرانی تأکید کردهاند که دلیل اصلی تأخیر در دستیابی به توافق، مداخلات امریکا و تهدیدهای نظامی ترامپ است. پیام تهران روشن است: ایران زیر سایه تهدید و فشار نظامی وارد هیچ توافق یا تفاهمی نخواهد شد. بر اساس این روایت، هرگونه تفاهم درباره تنگه هرمز تنها زمانی امکان تحقق دارد که طرف امریکایی و حامیان منطقهای آن، مطالبات و خطوط قرمز ایران را به رسمیت بشناسند.
نقطه آغاز تفاهم بزرگتر
برای درک آنچه در فضای مذاکرات برای کاهش تنشها میگذرد باید به ارزیابیهای رسانهای منطقهای توجه کرد. شبکه الجزیره در گزارشی اعلام کرده که دو مسیر مذاکراتی درباره جنگ میان ایران و امریکا در جریان است. مسیر نخست که از نگاه این شبکه در شرایط کنونی مهمترین مسیر به شمار میرود، گفتوگوهای ایران و عمان برای دستیابی به توافقی درباره تردد کشتیهای تجاری از تنگه هرمز و دریای عمان است. بر اساس این گزارش، در میان مقامهای دولت ترامپ انتظار زیادی وجود دارد که توافق تهران و مسقط طی روزهای آینده حاصل شود. با این حال، زمان نهایی شدن توافق به دلیل اختلافات موجود و تلاش طرفها برای تنظیم جزییات، به تعویق افتاده است. اهمیت این مسیر تنها به بازگشت وضعیت عادی به یکی از مهمترین آبراههای جهان محدود نمیشود. تنگه هرمز در معادلات امنیتی، انرژی و اقتصاد جهانی جایگاهی تعیینکننده دارد و هرگونه تفاهم درباره آن میتواند به عنوان نخستین گام برای ورود به مسائل بزرگتر، ازجمله کاهش تنش و پایان جنگ، مورد استفاده قرار بگیرد. الجزیره نیز با اشاره به همین موضوع گزارش داده که این تصور وجود دارد که اگر مساله عبور و مرور در تنگه هرمز حل و فصل شود، زمینه برای پرداختن به موضوع بزرگتر، یعنی پایان دادن به جنگ، فراهم خواهد شد. از این منظر، مذاکرات عمان را نمیتوان صرفا گفتوگویی فنی درباره کشتیرانی دانست. تنگه هرمز اکنون به محل تلاقی مطالبات امنیتی ایران، نگرانیهای اقتصادی امریکا و متحدانش و نقشآفرینی کشورهای میانجی تبدیل شده است. هر توافقی در این زمینه، ناگزیر باید مجموعهای از ملاحظات سیاسی و امنیتی را نیز در بر بگیرد.
پیام تهران: توافق زیر سایه تهدید ممکن نیست
همزمان با انتشار گزارشها درباره نزدیک بودن توافق، سپاه نیوز به نقل از یک مقام آگاه اعلام کرده که «دلیل اصلی تأخیر در توافق با عمان در رابطه با تنگه هرمز، دخالتهای امریکا و تهدیدات ترامپ است.» این مقام آگاه تأکید کرده تا زمانی که دخالتهای امریکا و تهدید به حمله نظامی علیه ایران ادامه داشته باشد، روند دستیابی به توافق به تأخیر خواهد افتاد. او همچنین گفته ایران زیر سایه تهدید، هیچ توافقی را نخواهد پذیرفت. این موضع، چارچوب اصلی نگاه ایران به مذاکرات جاری را نشان میدهد. از نگاه تهران، بازگشایی یا تسهیل تردد در تنگه هرمز نمیتواند اقدامی یکطرفه باشد و در مقابل تهدیدهای نظامی واشنگتن انجام شود. هرگونه ترتیبات جدید درباره این آبراه باید در فضایی متکی بر احترام متقابل، تضمینهای عملی و توقف اقدامات تهدیدآمیز شکل بگیرد. بر همین اساس، پیام ایران به طرف امریکایی و حامیان منطقهای آن، صرفا مخالفت با فشار و تهدید نیست، بلکه تأکید بر این واقعیت است که ترتیبات امنیتی تنگه هرمز بدون در نظر گرفتن نقش و مطالبات ایران قابل طراحی نیست. تنگه هرمز در مجاورت سواحل ایران قرار دارد و هرگونه ساز و کار مربوط به آن باید با مشارکت، رضایت و از طریق تهران همراه باشد.
تنگه هرمز؛ مهمترین معادله تفاهم
خبرنگار المیادین در اسلامآباد به نقل از منابع خود گزارش داده که میانجیهای پاکستانی و قطری در حال کار روی تهیه سندی جدید هستند که صرفا به موضوع تنگه هرمز اختصاص خواهد داشت. این سند قرار است به عنوان پیوست تفاهمنامه نخست تنظیم شود. تدوین چنین سندی را میتوان نشانهای از حساسیت و پیچیدگی موضوع دانست. تفکیک پرونده تنگه هرمز از سایر موضوعات، این امکان را فراهم میکند که طرفها بدون ورود فوری به همه اختلافات، بر یک موضوع مشخص و فوری تمرکز کنند. در عین حال، همین تفکیک نشان میدهد که تنگه هرمز به عنوان یک مساله مستقل، وزن و اهمیت ویژهای در مذاکرات پیدا کرده است. در این روند، عمان همچنان نقش اصلی را در انتقال پیامها و نزدیک کردن دیدگاهها برعهده دارد، اما گزارشهای منتشر شده از نقش خاص پاکستان و قطر نیز حکایت میکند. این کشورها میتوانند در تسهیل ارتباطات و آمادهسازی اسناد نقش داشته باشند؛ با این حال، توافق نهایی به اراده و تصمیم تهران و طرفهای اصلی مذاکره وابسته است.