پیام سپاهان - فرهیختگان / «فرهنگ روضههای خانگی را احیا کنیم» عنوان یادداشت روز در روزنامه فرهیختگان به قلم محمدرضا زائری که میتوانید آن را در ادامه بخوانید:
فرهنگ دینی ما در ایران عزیز سرشار از محبت و دلبستگی به خاندان رسالت است و در طول قرنها آداب و عادات مختلفی این ولایت و محبت را بازتاب داده، از جمله برپایی مجالس سوگواری اهلبیت(ع) مخصوصاً سالار شهیدان در خانهها و محافل کوچک.
این حلقههای نور و معرفت بهمرور بخشی از فرهنگ عمومی شده است و حتی کسانی که التزام چندانی به تقیدات شرعی و دستورات دینی نداشتهاند نیز در فضای صمیمی خانه با بستگان و همسایگان و دوستان خود برای اقامه عزا و برپایی مجالس ذکر، همکاری و همراهی میکردهاند. این تجربهها به شکل مستقل جای پژوهش و مطالعه دارد و نمونههای متعدد و متنوع حکایات و خاطرات آن باید گردآوری و تدوین شود (ما در سالهای اخیر هم در مجله خیمه به این موضوع پرداختهایم و هم در نشر خیمه دو کتاب در این زمینه منتشر کردهایم که یکی «مناسک مذهبی زنانه در آینه تاریخ» و دیگری «مجلس دهم» حاوی عکسهای روضههای خانگی زنانه بود.) مخصوصاً به نظر میرسد درباره آسیبشناسی این پدیده و نکاتی که آن را تهدید میکند، باید بیشتر مطالعه و بررسی کرد. طی سالهای اخیر تغییراتی مانند کوچکشدن خانهها و نقشآفرینی رسانهها در سبک زندگی رخداده که تااندازهای این عنصر ارزشمند فرهنگ دینی را تهدید میکند. تلاشهایی که در این سالها برای احیای روضههای خانگی صورت میگیرد (از کارهای هسته پژوهشی احیای امر در دانشگاه امام صادق علیهالسلام و فعالیت جامعه ایمانی مشعر تا تولید محصولات ماهد و حلقههای فعال و خودجوش برخی طلاب قم) اگر به هم پیوند بخورد و همافزایی پیدا کند قطعاً نتایج پربارتری خواهد داشت. ما روضههای خانگی را مهبط فرشتگان و بقعهای از بقاع متبرکه میدانیم و معتقدیم با تحقق اخلاص و نیت صالح در مدت برپایی مجلس روضه، بوستانی از باغهای بهشتی هستند، بهشرط آن که ضوابط اساسی اخلاق و آداب دینی را رعایت کنند و به حقوق شهروندی و ضرورتهای اولیه رعایت حقالناس پایبند باشند.
بازار ![]()
١- ٣٦٤ روز دیگر چطور گذشته است؟
مجلس روضهای که در یک مجتمع مسکونی برپا میشود، در ظاهر فقط با یک جلسه تمام میشود، اما مسئله برای همسایگان فقط همان چند ساعت نیست. باید دید ما بهعنوان برپاکنندگان این جلسه در بقیه روزهای سال چه گونه بودهایم و چه رفتار و تعاملی با همسایگان خود داشتهایم؟ اگر در بقیه روزهای سال از ما انسانیت و محبت و همدلی و همراهی دیده باشند، قطعاً در آن یک روز هم آنها با ما همراهی و همدلی میکنند و از چیزی گلایه و شکایت نخواهند داشت، اما اگر در ٣٦٤ روز دیگر سال برای پارک ماشین و نظافت حیاط و سروصدای داخل پلهها با هم مشکلی داشته باشیم نمیتوان انتظار داشت در همین یک روز از ما تصویری مثبت و متفاوت در ذهن آنها نقش ببندد!
٢- انصاف، شرط ایمان است!
همه باید بیاموزیم در هر کاری خودمان را جای طرف مقابل بگذاریم و همهچیز را از چشم آنان ببینیم. اگر ما بهخاطر نوع تربیت و پیشینه خانوادگی و باورهای مذهبی آرزو داریم همه زندگیمان حسینی باشد و همه لحظاتمان در مجلس روضه بگذرد، نمیتوانیم توقع داشته باشیم که دیگران نیز دقیقاً همین حسوحال را داشته باشند. هر کسی دنیایی برای خودش دارد و شاید- مثلاً همسایه ما- به دلایل مختلف از جمله فضای فرهنگی و اجتماعی و پیشینه خانوادگی از نظر ذهنی و فکری کاملاً با ما اختلاف داشته باشد. در این موقعیت باید حتی جزئیاتی مثل کفشهای مهمانان در راهپلهها و ساعت پایان مجلس را از چشم او ببینیم و خودمان را جای او بگذاریم و انصاف را (به معنی نصف من و نصف طرف مقابل من) رعایت کنیم!
٣- روضه برای دین یا دین برای روضه؟
برپایی مجالس روضه خانگی یکی از راههای احیای شعائر است و احیای شعائر برای تحقق اهداف دین، یعنی روضههای خانگی زیرمجموعه دین است که اساس آن را مراعات حقالناس میدانیم. حق مردم آنقدر مهم و از حق خدا حساستر است که حتی شهید با آن مقام والا در روز قیامت بهخاطر حقالناس معطل میشود و مورد بازخواست قرار میگیرد. نقل کردهاند روزی مرحوم آیتالله میرزا رحیم ارباب برای مجلس روضهای در بازار اصفهان دعوت شده بودند؛ ولی هنگامی که دیدند فرش مجلس روضه در مسیر عبورومرور مردم پهن شده برگشتند و حاضر نشدند به آن مجلس وارد شوند؛ زیرا حق مردم بهخاطر اقامه مجلس روضه ضایع شده بود! گاهی میخواهیم با اقامه مجلس روضه ثواب کنیم، اما با صدای بلندگو یا بستن راه پارکینگ ساختمان گناهی میکنیم که هم ثواب را از بین میبرد و هم باعث بدنامی مذهب و دین و اهلبیت(ع) میشود!
٤- سر سوزن ذوقی!
برای برپایی یک مجلس روضه خانگی باید دشواریها و سختیهایی را تحمل کرد، اما این کار آدابی نیز دارد که حتماً یکی از مهمترین آنها بهخرجدادن ذوق برای زیباتر شدن کار است؛ شاید بتوان قبل از اعلام مجلس با یک نامه و یک شاخه گل از همسایهها اجازه گرفت، شاید بتوان بعد از پایان مجلس بخشی از تبرکی روضه مثل غذای نذری یا حلوا و میوه را با احترام برای همسایگان برد و از صبوری و همراهیشان تشکر کرد، شاید بتوان با مراعات برخی نکات ریز و بهظاهر کماهمیت خاطرهای شیرین و سرشار از ادب و احترام از روضههای خانگی برای دیگران رقم زد، مثل مهندس پیمانکار یک پروژه ساختمانی که وقتی چنین ذوقی در آغاز کار به خرج میدهد، همسایگان سروصدا و گردوخاک کار او را راحتتر تحمل میکنند!
٥- اینجا با متر و کیلو حساب نمیکنند!
باید همه - مخصوصاً ما منبریها و مداحها و بانیان مجالس - حواسمان باشد و به خودمان یادآوری کنیم که قواعد محاسبه و ارزیابی در این مجالس نورانی با ضوابط دنیایی مرسوم فرق میکند؛ اینجا با متر و کیلو حساب نمیکنند و نمیپرسند که مثلاً چند صفحه دعا خواندی یا روضه شما چند ساعت طول کشید؟ اگر نیت صادق در کار باشد و صفای باطن حاصل شود، گاهی با یک سلام ساده میتوان تا عرش خدا رفت و با یک آه میشود تا کربلا رسید. یکی از آسیبهای نباید کاری کنیم که طولانی شدن مجلس مردم را خسته کند یا تکلفها و تشریفات زیادی، برگزارکنندگان روضه را از تکرار و ادامه آن پشیمان سازد!
٦-علیکم بالبچهها!
مهمترین اتفاقی که در مجالس روضه خانگی میافتد، تربیت کودکان و نوجوانان در فضای نورانی این محافل قدسی است. روضههای خانگی کارکردهای متفاوتی دارند که مستقلاً میتوان به هر کدام از آنها پرداخت، اما بیتردید نقش تربیتی این مجالس برای کودکان مهمترین آنهاست. سعی کنید به بچهها نقش و مسئولیت بدهید و آنها را در برپایی مجلس شریک کنید و بدانید مشارکت آنها در اقامه این مجالس بسیار خاطرهانگیز و مهم است. شاید نقشی مثل گرداندن قندان یا تنظیم بلندگو یا مسئولیتی مانند ایستادن دم در یا مرتبکردن کفشها برای شما اصلاً به چشم نیاید، ولی برای کودک شما حتماً بسیار مهم و جدی خواهد بود. بکوشید این نقشها را پررنگ کنید و حیاتی بودن و اهمیت مسئولیتشان را نیز به آنها یادآور شوید. چهبسا مستندنگاری تجربهشان نیز با ثبت خاطرات شخصی کودکونوجوان بعد از مجلس روضه با کمک شما بتواند مسیری را برای آینده او رقم بزند.
٧- مهمان «صاحب مجلس» یا شما؟
از لحظهای که روضه خانگی را شروع میکنید، محل برپایی روضه دیگر «خانه» شما نیست و تا زمان برپایی روضه «قطعهای از حرم سیدالشهدا(ع)» است. فرشتگان دور سر اهل روضه میگردند و نور و رحمت الهی بر آن میتابد. در طول این مدت هر کسی که به مجلس روضه وارد میشود، مهمان صاحبمجلس و عزیز سیدالشهداست، نه مهمان شما! خیلی مراقب باشید حرمت این مهمان را نگه دارید، شاید همسایهای باشد که مثل شما آداب دقیق حضور در این مجالس را نداند، شاید جوانی باشد که لباس مناسبی نپوشیده است، شاید بانویی باشد که حجابش را کامل ندانید، شاید همسایهای باشد که به هر دلیل از او خوشتان نمیآید، شاید...اما بههرحال هر یک از کسانی که به مجلس روضه وارد میشوند مهمانان ویژه و خاص امام حسین(ع) هستند و به طور مشخص از سوی صدیقه طاهره فاطمه زهرا سلاماللهعلیها برای قدمگذاشتن در این بهشت نورانی دعوت شدهاند، خیلی مراقب باشید، نهتنها باید از کلام و سخن خود مراقبت کنید، بلکه باید بهشدت مراقب نگاه و حرکات خود باشید تا نکند سر سوزنی به این مهمان بیحرمتی شود!