پیام سپاهان

آخرين مطالب

بانک‌های ایرانی با پول «مردم» چه کردند؟ مقالات

بانک‌های ایرانی با پول «مردم» چه کردند؟
  بزرگنمايي:

پیام سپاهان - فرارو /متن پیش رو در فرارو منتشر شده و انتشار آن به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نیست
بانک‌های ایران در 4 سال اخیر چند بار در معرض ورشکستگی کامل قرار گرفتند و البته، فعلاً از این رخداد گریخته اند. اما چه عواملی موجب بروز این بحران در نظام بانکی ایران شده اند؟
نابسامانی اقتصادی می‌تواند دومینو وار از یک بخش به بخش‌های دیگر تسری پیدا کند و وقتی این دومینو‌ها به نظام بانکی برسند، نگرانی‌های واقعی تازه شروع می‌شوند. بر این اساس، اتفاقی که نباید، رخ می‌دهد: مردم شروع می‌کنند به خارج کردن سرمایه‌های خود از بانک‌ها و تبدیل آن‌ها به کالا‌های با ارزش، چرا که فکر می‌کنند پول ارزش خود را به سرعت از دست می‌دهد و به همین دلیل، نباید پول نقد نگه داری کنند. در زبان انگلیسی، به این وضعیت «Bank run» گفته می‌شود.
از ونزوئلا تا یونان و شاید ایران
به گزارش فرارو، نمونه‌های این رخداد در جهان کم نبوده اند. این اواخر ونزوئلا و کمی کمتر از یک دهه پیش، یونان در اروپا به این وضع افتادند و به همین دلیل، دولت‌های این کشورها، بانک‌ها را تعطیل کردند و برای خروج سرمایه از بانک، محدودیت قائل شدند.
سایه این بحران، در چهار سال اخیر از سر ایران هم عبور کرده است. در سال 1396، اعتراضات مردمی با هیزم ورشکستگی برخی موسسات مالی کوچک اوج گرفت، اما بانک‌های بزرگ از بحران در امان ماندند. در سال 1397، ایران اساساً با نشانه‌هایی از این بحران مواجه شد و در سال 1399 هم اگر بازار سرمایه (یا به اصطلاح بورس) نبود، ممکن بود شوک تورمی به بحران بانکی هم بینجامد.
ایران اکنون از این شرایط عبور کرده، اما ساز و کار‌هایی که موجب بروز این رخداد در اقتصاد ایران شدند، هنوز به قوت خود باقی هستند. به همین دلیل، بررسی دلایل بروز این مشکل و راه‌های برون رفت از آن بسیار اهمیت دارد.
وقتی «ترازنامه» ناتراز می‌شود
اما چه اتفاقی می‌افتد که بانک‌ها یا به طور کلی نظام بانکداری، دچار این وضعیت می‌شوند؟ پاسخ به این پرسش را باید در «ترازنامه بانکی» جست و جو کرد. «ترازنامه» (Balance sheet) در واقع نشان دهنده میزان «بدهی ها» در مقابل «مطالبات» در یک بانک است، درست مانند حالتی که دو نفر میزان بدهی و طلب از یکدیگر را روی کاغذ می‌آورند تا در نهایت مشخص شود چه کسی به دیگری بدهکار است.
ترازنامه بانکی هم در ساده‌ترین حالت، متشکل از دو ستون «دارایی ها» در مقابل «بدهی ها» است. ستون «دارایی ها»، نشان می‌دهد که یک بانک در واقع چقدر پول دارد (چقدر پول در این بانک جمع شده است) و ستون «بدهی ها» هم نشان می‌دهد که بانک، چقدر به دیگران بدهکار است.
به صورت ساده، دارایی‌های یک بانک در واقع مجموع سپرده‌هایی است که مشتریان بانک در حساب‌های خود ذخیره کرده اند. از طرفی، تمام وام‌هایی که مردم از بانک گرفته اند هم در واقع در ستون دارایی‌های بانک نوشته می‌شود، چرا که بانک در واقع به مردم پول قرض داده و فرض بر این است که هر ماه اقساط این وام‌ها را دریافت می‌کند. به عبارت دیگر، بانک قسط‌هایی که مشتریان هر ماه پرداخت می‌کنند را هم جزو دارایی‌های خود به حساب می‌آورد.
از آن سو، در ستون «بدهی ها»، بانک باید سود حاصل از سپرده‌گذاری مردم را بنویسد. بانک در ازای سپرده گذاری مشتریانش به آن‌ها سود می‌دهد و این سود، در واقع «بدهی» بانک به مشتریان است که باید هر ماه، به عنوان سود به آن‌ها پرداخت شود.
اما چرا این موضوع کاملاً ساده، چند سالی است که اقتصاددانان و سیاستمنداران ایرانی را به شدت نگران کرده و در تابستان سال 1397، کار را به صحبت از بروز «ابرتورم» در اقتصاد ایران کشاند؟
مشکل اینجا است که ترازنامه بسیاری از بانک‌های ایرانی چند سالی است به شدت نامتوازن شده و نقش چیزی که به آن «دارایی‌های موهوم» گفته می‌شود، در ستون دارایی‌های ترازنامه بانک‌ها به شدت پررنگ شده است.
باز هم پای «گردن کلفت ها» در میان است
«دارایی‌های موهوم» یا «دارایی‌های منجمد»، دارایی‌هایی هستند که بانک‌ها در اختیار ندارند، اما وانمود می‌کنند که در اختیار دارند تا از ورشکسته به حساب آمدن جلوگیری کنند. در مثال خودمانی، ممکن است کسی ورشکسته شده باشد، اما همچنان خودروی لوکس سوار شود تا بقیه همچنان روی او حساب باز کنند.
اما چه اتفاقی افتاد که بانک‌های ایرانی به این وضع افتادند؟ دلیل اصلی، «خاصه بخشی» تسهیلات بانکی است، موضوعی که به بحران «مطالبات معوق» ختم می‌شود. ماجرا از این قرار است که بانک‌ها به برخی از چهره‌های حقیقی یا حقوقیِ خاص، وام‌های چند هزار میلیارد تومانی می‌دهند و این در حالی است که این وام ها، اساساً گرفته شده اند که پس داده نشوند.
همین چندی پیش، اعلام شده بود که 11 ابربدهکار بزرگ بانکی حدود 90 هزار میلیارد تومان تسهیلات دریافت کرده اند و پس نداده اند. این عدد همین امروز هم بسیار بزرگ است، اما زمانی که این تسهیلات به این افراد اعطا شده، یعنی چند سال پیش، رقم حتی بزرگ‌تر از امروز هم بوده است.
بانک نمی‌تواند به تنهایی این مطالبات را وصول کند، به خصوص که بدهکاران، که ممکن است شرکت‌هایی صوری تاسیس کرده باشند، اعلام ورشکستگی می‌کنند و در این حالت، حتی دولت یا قوه قضاییه هم به دلیل حمایت از تولید، ممکن است پیگیر موضوع نشوند.
وقتی بانک‌ها «شرکت» می‌زنند
ناترازی ترازنامه بانک ها، اما دلایل دیگری هم می‌تواند داشته باشد که یکی از آنها، ورود مستقیم بانک‌ها به حوزه سرمایه گذاری است، رخدادی که به آن «بنگاه داری» بانک‌ها گفته می‌شود. این کار تقریباً در تمام کشور‌های دنیا ممنوع است، چرا که کارویژه بانک در واقع جذب سپرده، پرداخت تسهیلات و اعطای سود است و نه شرکت داری.
مشکل بنگاه داریِ بانک‌ها این است که ممکن است بانک در کسب و کارش ناموفق باشد و سپرده‌ای که من و شما نزد بانک گذاشته ایم، تبدیل به ضرر شود. در این شرایط، همان اتفاقی رخ می‌دهد که در دی ماه سال 1396 رخ داد: بانک یا موسسه اعتباری ورشکسته می‌شود و سپرده سپرده گذاران دود می‌شود و به هوا می‌رود.
همین اواخر، گزارشی منتشر شد که نشان می‌داد 17 بانک بزرگ در کشور، روی هم رفته حدود 78 شرکت انبوه سازی دارند. در واقع، اتفاقی که رخ داده این است: بانک‌ها برج سازی می‌کنند، به خودشان وام و تسهیلات ساخت مسکن می‌دهند و وقتی بازار مسکن وارد فاز رکودی می‌شود، سرمایه بانک‌ها در برج‌های ساخته شده و بی مشتری منجمد می‌شود.
حالا اگر من و شما برای دریافت تسهیلات 50 میلیون تومانی به بانک مراجعه کنیم، یا با جواب منفی رو به رو می‌شویم، یا آنکه شرایط دریافت تسهیلات آن قدر دشوار است که ترجیح می‌دهیم از خیر آن بگذریم.
راه حل چیست؟
راه حل این وضعیت، از نظر اقتصاد بانکداری کاملاً واضح و روشن است. نخست اینکه بانک‌ها باید بنگاه داری را کنار بگذارند و فقط به کارویژه بانکداری (جذب سپرده ها، اعطای تسهیلات و پرداخت سود در مقابل سپرده گذاری) بپردازند. در واقع، این شرکت‌های دیگر هستند که باید از نظام بانکی پول قرض کنند و کسب و کار راه بیندازند، نه اینکه بانک‌ها برای خودشان شرکت‌هایی داشته باشند که در همه جا سرمایه گذای می‌کنند.
از آن سو، نظارت‌های نهادی و مردمی بر عملکرد بانک‌ها در اعطای تسهیلات به «افراد خاص» باید افزایش پیدا کند تا بحران «مطالبات معوق» در نظام بانکی هم متوقف شود. علاوه بر این، باید جلوی فعالیت بانک‌ها یا موسسات مالی‌ای که اساساً به روش «پانزی» فعالیت می‌کنند هم گرفته شود. این، اما موضوعی دیگر است که باید در جای خود به آن پرداخت.

لینک کوتاه:
https://www.sepahannews.ir/Fa/News/277452/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

فرونشست زمین به شهر اصفهان رسید/ افت سطح آب‌های زیرزمینی استان تا یک متر

سایه گرانی بر سوغات شیرین نصف جهان

فاز یک سالن اجلاس آماده بهره‌برداری است/ ضرورت انتخاب بهره‌بردار مناسب برای پروژه

چهار روز بدون فوتی کرونا در مهاباد سپری شد

توصیه مهم/ سهام عدالت را نفروشید

روایت منابع اهل سنت از " شب معراج پیامبر" و 4 مکان در عرش که نام "امام علی" بر آن حک شده بود

رکورد سریع‌‎ترین فروش کنسول در تاریخ SIE شکست

پیشروی های اخیر طالبان در افغانستان، واقعیت‌ها و موهومات

جاروی تابستانه پول از بانک‌ها

واکنش وزارت بهداشت به گرانی دارو

سهم گاوخونی از حیات چند روزه زنده رود، تقریبا هیچ!

موتورولا از دو گوشی Edge 20 و Edge 20 پرو با قیمتی مناسب رونمایی کرد

نحوه انتقال سهام بورسی فرد متوفی به وراث

رکورد خارق العاده پرسپولیس در این فصل

درخشش سیمین رضایی تنها داور کاروان ایران در المپیک

کلاف سردرگم انتقال آب به اصفهان/ باید همه کارخانه‌های فولاد به لب آب بروند

تبدیل منطقه آزاد کیش به کانون بزرگ گردشگری ساحلی

آب پاکی فرهاد مجیدی روی دست پرسپولیس و سپاهان

4 بازیکن استقلال بازی با سپاهان را از دست دادند

همه چیز درباره دختر شناگر سوریه ای که در المپیک شگفتی ساز شد

شناسایی دو هزار و 139 بیمار جدید مبتلا به کرونا ویروس دراستان اصفهان

3 هزار و 200 دانش آموز مهابادی نیازمند گوشی هوشمند هستند

اخبار کوتاه از جنوب آذربایجان غربی

آمار کرونا کاشان 7 مرداد؛ 4 فوتی و 62 ابتلای جدید

فروشگاه کوثر اصفهان طعمه حریق شد/ غلبه آتش‌نشانان بر آتش

قیمت میوه و تره بار در بازار امروز 7 مرداد+ جدول

فروشگاه کوثر اصفهان طعمه آتش شد

6 مصدوم در حادثه تصادف کمربندی شمالی نجف‌آباد

مجتمع مطبوعاتی به مامن رسانه‌های اصفهان تبدیل شده است

خنک شدن هوا در مهاباد/ هواشناسی نسبت به طغیان رودخانه‌ها هشدار داد

سپاهان مقابل حریف سرسختی قرار دارد / جایگاه ذوب‌آهن ظلم به فوتبال است

4 بیمار مبتلا به کرونا در کاشان و آران و بیدگل جان باختند

اعتماد مردم نصف جهان به کوو برکت

110هزار پرس اطعام غدیر میان نیازمندان کاشانی توزیع شد/اجرای پانزدهمین مرحله اجرای رزمایش کمک مومنانه

آخرین و جدیدترین آمار کرونایی استان اصفهان تا 7 مرداد 1400

بستری 62 بیمار جدید مبتلا به کرونا ویروس درمراکز درمانی کاشان

بخشی از پروژه خط دوم بافق - زرین‌شهر افتتاح شد

امضاء تفاهم نامه میان باشگاه سپاهان ایران و پیونیک ارمنستان

کشف انبار احتکار خودرو در مهاباد به ارزش 40 میلیارد ریال

کرونا100 میلیارد تومان خسارت به باشگاه‌های لرستان وارد کرد

31هزار و 500 پرس غذای گرم بین نیازمندان کاشان و آران و بیدگل توزیع شد

برای طلایی‌کردن آسمان فوتبال نود دقیقه دیگر بجنگ / وقت شکار گاندو‌ها فرا رسید

120 کیلومتر از پروژه خط دوم بافق - زرین‌شهر افتتاح شد

مسوولان رفتار غیراخلاقی با خبرنگار ایرنا را در کاشان پیگیری کنند

افتتاح پروژه میدان شهدای هسته‌ای در شرق اصفهان

مراکز تست کرونا در اصفهان با انبوه مراجعه‌ کنندگان مواجه است

ظرفیت تزریقات واکسن کرونا در مهاباد 2 برابر شد

نویدکیا: روزهای سختی را پشت سر گذاشتم اما تجربه خوبی بود

ذوب آهن – مس رفسنجان؛ کسب سه امتیاز برای ماندن در لیگ حیاتی است / پیش بازی

اجمالی| فصل سنگینی را پشت سرگذاشتیم