پایگاه خبری تحلیلی پیام سپاهان

آخرين مطالب

نخستین های طهران/20

نخستین بانک ایرانی را انگلیسی ها ساختند شهرداری تهران

نخستین بانک ایرانی را انگلیسی ها ساختند
  بزرگنمايي:

پیام سپاهان - نخستین بانک مدرن ایران توسط بارون جولیوس دو رویترز در شمال شرق میدان توپخانه مجلس در سال 1266شمسی رسما کار خود را آغاز کرد.

لرد انگلیسی وقتی پای ورقه امتیازنامه پر سود بهره‌برداری 60 ساله از معادن ایرانی را امضا کرد؛ ضمانت داد دریای خزر را با ماشین دودی به خلیج‌فارس متصل کند، گمرگ ایران را سر و سامان دهد و برای چاپ پول کاغذی بانکی را راه بیاندازد. قول و قراری که با اعتراض مردم لغو شد و تنها چیزی که باقی ماند ساختمانی در شمال شرق میدان توپخانه باقی ماند که نه تنها اولین بانک ایران شد که با سرمایه چهل هزار لیره وثیقه خسارت لغو امتیاز رویترز نخستین اسکناس ایران را منتشر کرد. عمارتی که حالا در روزگار ما قدیمی‌ترین قطعه و تنها یادگار دوران گذشته قدیمی‌ترین میدان پایتخت میدان امام خمینی (ره) است. ساختمانی با قدمت بیش از 80 سال که بخشی از آن به عنوان شعبه بانک تجارت فعالیت می‌کند.بانک شاهی اولین بانک ایرانی بود که در میدان توپخانه در قلب تهران شروع به فعالیت کرد.
تا پیش از تاسیس این بانک در دوران ناصرالدین‌شاه این صرافان عمده بودند که کاری را می‌کردند که بانک‌های امروز در شهرها انجام می‌دهند. صرافانی که بیش از 3000 سال امور تجاری را تسهیل می‌دادند. با این که نخستین پول کاغذی جهان در ایران با نام چاو در تبریز در زمان ایلخانان رایج شد اما تا زمان تاسیس همین بانک شاهی در میدان توپخانه سکه طلایی و نقره‌ای در معاملات در ایران رایج بود. چند صراف مشهور هم بودند که در ازای دریافت سکه‌های زیاد ورقه‌هایی را به عنوان برات انتقال پول را به دست می‌گرفتند. اما همین ضرب سکه هم با مشکلات زیادی رو به رو بود؛ مهمترین مشکل نبود یک ضرابخانه مرکزی در پایتخت بود.
گسترش تجارت با فرنگستان و سایر کشورها باعث شد تا گروهی از همین صرافان به فکر تاسیس بانکی شبیه آن چه در اروپا وجود داشت بیافتند. پیشنهاد راه اندازی بانک ملی ایران را برای نخستین بار حاج محمد حسن خان امین‌الضرب صراف و تاجر شناخته شده در نامه‌ای مفصل به ناصرالدین شاه داد و به او پیشنهاد کرد این بانک را با سرمایه مشترک ملت و دولت راه‌اندازی کند. اما ناصرالدین‌شاه به این درخواست توجهی نشان نداد. اما از آن جا که مرغ همسایه غاز است هنوز چندسالی از این پیشنهاد نگذشته بود که در سال 1266 شمسی در آخرین سال‌های سلطنت ناصرالدین شاه توسط شعبه شرکت هند شرقی در تهران این بانک راه‌اندازی شد. انگلیسی‌ها که برای گسترش تجارت خود در سرزمین‌های استعماری خود به دنبال راه‌اندازی بنگاه‌های مالی بودند امتیاز این بانک را از شاه گرفتند و با سرمایه قابل ملاحظه‌ای بانک را راه‌اندازی کردند. آن‌ها زمینی نسبتا بزرگ را در شرق میدان توپخانه انتخاب کردند و ساختمان بانک خود را با نام بانک جدید شرق ساختند. یک سال بعد بارون جولیوس رویترز که قبل از این امتیاز همه معادن ایران را از شاه گرفته بود توانست انحصار تاسیس بانک شاهی را به مدت شصت سال بگیرد. این امتیازنامه شامل حق انحصاری نشر اسکناس و معافیت از مالیات بود. رویترز همچنین زمین معتلق به بانک شاهی را هم خرید. سرمایه بانک شاهی بر اساس امتیاز نامه، چهار میلیون لیره انگلیسی به صورت سهام با نام و بی نام تعیین شد که تنها با انتشار سهام با نام اجازه فعالیت یافت.
در 1308 سرمایه گذاران این بانک خارجی تصمیم گرفتند تا ساختمان جدیدی به جای ساختمان قدیمی بسازند. کلنگ ساختمان جدید که همین ساختمان امروزی است در 19 دی ماه 1308 با حضور وزیران و نمایندگان کشورهای خارجی زده شد و ساخت عمارت جدید آغاز شد. مانند بسیاری از ساختمان‌های دوران پهلوی اول طراحی و ساخت این بنا را معماری ارمنی یعنی مارکار گلستیانس برعهده گرفت. ساخت این بنا حدود دویست و پنجاه هزار تومان هزینه برد. گلستیانس که همان زمان در حال اجرای طرح نیکلای مارکف برای ساخت پست‌خانه مرکزی تهران بود طراحی منحصر بفردی را در این بنا پیاده کرد که براساس اصول معماری ایرانی در دوران اوج بود. او ستون‌های بلندی را در فضای داخل بانک طراحی کرد که با دوره‌های تیزه‌دار و بهره‌گیری از چوب در پوشش سقف وامدار معماری دوره هخامنشی بود که از دید طراح آن یکی از دوران‌های پر رونق اقتصادی تاریخ ایران به شمار می‌رفت. گلستیانس برای این بنای جدید طرح سردری بسیار زیبا را در نظر گرفته بود که با نظارت خودش در کارگاه مهمترین کاشی‌ساز تهران یعنی استاد حسین کاشی‌پز انجام شد. نام بانک شاهی البته بعد از چند وقت روی کاشی‌های آن به بانک ایران و انگلیس خاورمیانه تغییر یافت. در سال 1331 که اجاره آن به پایان رسید این بانک به بانک بازرگانی واگذار شد و شعبه ایرانی بانک خاورمیانه به شرق دور منتقل شد. بانکی معتبر که با عنوان اختصاری HSBC همچنان یکی از مهمترین بانک‌های جهان است. اما این پایان ساختمان نخستین بانک ایران نبود که بعد از انقلاب اسلامی به بانک تجارت منتقل شد و هنوز یکی از دیدنی‌های تهران است.
پژوهشگر: فرزانه ابراهیم زاده


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

تصاویر: کاروانسرایی در اصفهان که «آنتونی کوئین» در آن فیلم بازی کرد

کلاه‌برداری 40 میلیاردی یک طلافروش از مشتریانش

بورس ایران نتیجه انتخابات آمریکا را پیش خور کرده است

سخنان عجیب ترامپ درباره کرونا

ارزش صادرات استان اصفهان در سال 99 از یک میلیارد دلار فراتر رفت

نگهداری کرم ابریشم در خانه

رفع بیش از 90درصد تعهدات ارزی صادرکنندگان اصفهان

با یک برنامه‌ریزی جامع، در نظام آموزشی کشور مشکلات موجود را حل میشود

محدودیت های کرونایی در سمیرم اجرایی شد

نجات مرد 25 ساله از ارتفاعات کوه صفه

حریق در کوه صفه +فیلم

تلاش نماینده ولی فقیه برای حل مشکل آب روستاهای محمدآباد و بهارستان به سرانجام رسید

گفت‌وگو با دن براون و تجربه جدید نویسنده پرحاشیه

کتاب «مهمان تکنولوژی باشید» منتشر شد

آنر بند 6 به زودی با نمایشگر تمام صفحه معرفی می‌شود

کانن دوربینی با قابلیت تعویض لنز برای تلفن همراه می‌سازد

گوگل نیز در راستای حفظ محیط‌زیست گام خواهد برداشت

AMD و خرید «زایلینکس»؛ رقابت سنگین‌وزن‌ها وارد مرحله جدیدی شد

بررسی بازی Ghostrunner از دید سایت‌های معتبر دنیا

از اضطراب کرونا تا ترس از یک چالش

سدهای ضدتحریمی اقتصاد

روش‌های مکانیکی دور زدن تحریم

انتخابات آمریکا و چشم انداز قیمت دلار در ایران

اگر ترامپ بازهم رئیس جمهور شود...

آیا مسیر پاستور از واشنگتن می‌گذرد؟

بایدن یا ترامپ؛ ترجیح جهان چیست؟

روزی تاریخی برای مردم شیلی

وقتی ترامپ کرونا را توطئه رسانه ها می داند

دولت سودان هم به قطار خیانت پیوست

حسن فتحی به حاشیه های مست عشق پاسخ داد + عکس

صوت/ حکایت "نهی از بسیار خوردن" از «گلستان سعدی» با صدای خسرو شکیبایی

«در چنگال کابوس»، تپش زندگی در دوره کروناست

دو خط کتاب/ کسانی که در نور روز زندگی می‌کنند عمق شب را درک می‌کنند؟

شاعرانه/ "ما گشته ایم، نیست، تو هم جستجو مکن" از فاضل نظری

برخی قابلیت‌های گلکسی زد فولد 2 به گلکسی فولد اضافه شد

تخفیف ویژه‌ برای بازی Death Worm

آخرین قیمت انواع لپ تاپ در بازار

بازی Badlanders برروی گوشی‌های هوشمند منتشر شد

با لگو و یونیتی بدون نیاز به کدنویسی بازی بسازید

اسپنسر: روند گسترش سرویس گیم‌پس ادامه خواهد یافت

شارژ بی‌سیم ایرپاور هیچ‌گاه تولید نخواهد شد

تاریخ انتشار بازی FIFA 21 برروی کنسول‌های نسل نهم اعلام شد

اپل دسترسی به مرورگر سرویس استریم بازی استادیا را مسدود کرد

به‌روزرسانی جدید بازی Crying Suns به‌زودی عرضه خواهد شد

چند نکته ضروری و حیاتی درباره ضدعفونی کردن تلفن همراه

برخی از مشخصات اصلی شیائومی می واچ لایت فاش شد

آتش نشان رباتیک استخدام شد

نسل بعدی ایرپاد پرو دستخوش تغییر اساسی خواهد شد

مشخصات جدیدی از بازی Devil May Cry 5 مشخص شد

فیسبوک سرویس گیمینگ ابری خود را با تمرکز بر موبایل معرفی کرد